Jagers en verzamelaars

Vasten en je metabolisme

In mijn vorige blogpost over vasten heb ik het uitgebreid gehad over vasten en zijn geschiedenis in de moderne mensheid. Echter heeft het natuurlijk diepere oorsprong; namelijk we doen het al sinds we ons hebben afgesplitst van de apen en vlees zijn gaan eten. Door de veel hogere voedingswaarde hoefden we niet meer de hele dag planten te eten maar konden we met maar 1 á 2 keer per dag eten genoeg energie en belangrijke voedingsstoffen binnenkrijgen. Terwijl we ook langere periodes zonder eten konden, want je had niet altijd oneindig voedsel op voorraad.

Kort samengevat: de jagers en verzamelaars aten maar 1 á 2 keer per dag, ofwel iedere dag hadden ze al een groot aandeel van vasten. En daarnaast bestond een jaar altijd uit een aantal periodes van voedsel schaarste omdat ze prooien maar voor een beperkte tijd konden bewaren en in het jagen niet elke dag succesvol konden zijn. Door de jaren heen als jagers en verzamelaars zijn onze lichamen zo gaan evolueren dat dit noodgedwongen vasten geen nadelen zou opbrengen voor het voortbrengen van het DNA. Het tegenovergestelde is waar; we zijn ons zo gaan aanpassen dat de kans groter werd dat we langer en gezond konden leven om zo de succes van het nageslacht te kunnen garanderen.

Dit is natuurlijk een mooi verhaal maar wat is de wetenschappelijke verklaring voor vasten en waarom het nou zo helend en gezond kan zijn?

Impact op je metabolisme

Beschrijving van fases die metabolisme doorgaat. Van suikerverbranding naar vetverbranding.

Glucose en vet zijn de primaire energie bronnen voor het menselijk lichaam. Als glucose niet beschikbaar is, gaat het lichaam over op het verbranden van vet, zonder dat dit nadelen op levert voor je. Het is echter juist gezonder als je een hogere mate hebt van vetverbranding, hierdoor is het mogelijk om af te vallen. Dit is ook simpelweg een natuurlijk gedeelte van het leven. Periodes met veel voedsel worden altijd afgewisseld met periodes waarin er meer schaarste is.  Ze hebben ons juist gevormd tijdens de verdere evolutie van de mens.

Het overgaan van de gevoede staat naar de vastende staat  gebeurt geleidelijk in een aantal fases.

  1. Eten – Bij elke maaltijd wordt de insuline productie wel gestimuleerd om glucose in de verschillende soorten weefsels op te nemen, zoals: de hersenen, organen en de spieren. Een teveel aan glucose wordt opgeslagen als glycogeen in de spieren en de lever. Heb je echter nog te veel aan glucose, dan zal dit worden opgeslagen als vet, dit gebeurd in het proces ‘de novo-lipogenesis‘.
  2. Fase na het opnemen van de voeding – 6-24 uur na de laatste maaltijd. Insuline niveaus dalen terwijl de glucagon waardes beginnen te stijgen. Dit zorgt ervoor dat de glycogeen voorraden langzaam kleiner worden omdat glycogeen weer omgezet wordt in glucose, aangezien er uit de voeding geen nieuwe glucose meer komt. Op deze manier kan de glycogeen voorraad voor tot wel 24 uur zorgen dat het glucose niveau op peil blijft zonder dat er gegeten hoeft te worden.
  3. Gluconeogenese – 24 uur tot 2 dagen na de laatste maaltijd. De lever gaat vanaf het moment dat de glycogeen voorraad op is nieuwe glucose maken uit vetten en aminozuren. Dit doet het in het proces ‘gluconeogenese’ (letterlijk vertaald: het nieuw aanmaken van glucose). Door dit proces blijft het bloed glucose niveau nog steeds op peil voor mensen zonder insuline of glucagon aandoeningen.
  4. Ketose – 2-3 dagen na de laatste maaltijd. De constante lage insuline waardes als gevolg van het vasten stimuleren het proces ‘lipolyse’, het verbranden van vet voor energie. De overtollige energie in periodes van overvloed zorgen voor het opslaan van energie in de vorm van vet. Vet bestaat uit drie vetzuurketens en de ruggengraat glycerol. Juist deze glycerol is met het proces ‘gluconeogenese’ weer te gebruiken om glucose te produceren. De vetzuren daarentegen kunnen meteen gebruikt worden voor energie in de verschillende weefsels, behalve door de hersenen. Echter heeft het lichaam hier ook een antwoord op; door beta-oxidatie kunnen er uit de vetten ook ketonen geproduceerd worden en deze kunnen juist wel goed gebruikt worden door de hersenen. Na vier dagen van vasten wordt ongeveer 75% van de energie gebruikt door de hersenen, gehaald uit ketonen. Spieren en vetcellen kunnen echter ook ketonen gebruiken als brandstof. Sommige studies laten zien dat ze hierdoor zelfs beter presteren. De twee bekendste vormen van ketonen zijn beta-hydroxyboterzuur en acetoacetaat, beide hoeveelheden kunnen wel 70 keer zoveel worden in tijden van vasten in vergelijking met als je net een maaltijd hebt gehad.
  5. Eiwit bespaar fase –  dit gebeurd vanaf 5 dagen vasten. Door toegenomen hoeveelheden van groeihormonen worden spiermassa en organen gespaard. Hierdoor wordt alle energie die wordt gebruikt voor je basale metabolisme gehaald uit het verbranden van vet, en door het produceren van ketonen (uit vetzuren). Ook zal de hoeveelheid norepinephrine (ookwel adrenaline) toenemen wat er voor zorgt dat je niet in de ‘spaarstand’ zal raken. Dit werd gedaan om te voorkomen dat de jagers die al een tijdje niet gegeten hadden, te moe werden om verder te jagen.

Conclusie

Het menselijk lichaam heeft dus meerdere mechanismes ontwikkeld die ervoor zorgen dat we goed om kunnen gaan met periodes van schaarste. Eigenlijk zijn we in deze periode elke keer aan het overschakelen van suikerverbranding (korte termijn) naar de vetverbranding (lange termijn). Vet opslaan in periodes van overvloed is daarom ook erg slim, want het vergrootte vroeger de kans om periodes van schaarste te overleven en daarom je DNA te kunnen laten overleven. Echter leven we nu in een periode waar er altijd sprake is van overvloed. Wat echter cruciaal is in dit hele verhaal, is dat je lichaam dat wil overleven, nooit in snel tempo je eigen spieren zou gaan ‘op eten’, want dit zou je kans om te kunnen overleven alleen maar verkleinen. Pas als zelfs je vetvoorraad op is zou je lichaam pas je spieren gaan gebruiken om glucose aan te maken.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *